Dla wielu rodzin sezon świąteczny to najbardziej radosny czas w roku — ale także najdroższy. Nowe badanie ujawniło, że 45 procent amerykańskich rodziców jest gotowych wziąć dług w tym roku, aby zapłacić za prezenty, podróże i uroczystości. Ta liczba stale rośnie od 2022 roku, co odzwierciedla zarówno rosnące ceny, jak i emocjonalną presję, by stworzyć „idealne” święta dla bliskich.
Emocjonalna strona wydatków
Eksperci finansowi często mówią o budżetach i stopach procentowych, ale rzadko o poczuciu winy i miłości — dwóch potężnych siłach stojących za nadmiernymi wydatkami. Rodzice często czują niepisaną odpowiedzialność za dostarczenie radości, zwłaszcza po latach niepewności i stresu ekonomicznego.
Dr Lauren Phelps, ekonomistka behawioralna, wyjaśnia: „Świąteczne wydatki nie dotyczą tylko konsumpcji — chodzi o przynależność”. Innymi słowy, ludzie utożsamiają dawanie z troską. To emocjonalne powiązanie sprawia, że łatwo jest przeciągnąć kartę kredytową na jeszcze jedną zabawkę czy droższy lot.
Ale te decyzje mają swoją cenę. To samo badanie wykazało, że prawie 60 procent rodzin, które zadłużyły się w zeszłym roku na święta, wciąż spłacało te długi sześć miesięcy później. Przy oprocentowaniu kart kredytowych wynoszącym 22–25 procent, ten „radosny” dług szybko zamienia się w finansowy żal.
Dlaczego długi w grudniu wydają się „normalne”
Media społecznościowe zmieniły rytm świętowania. Prezenty „warte Instagrama”, pasujące piżamy, bogate dekoracje — wszystko to tworzy nowy standard, na który niewiele rodzin może sobie pozwolić w gotówce. Przeciętne amerykańskie gospodarstwo domowe planuje w 2025 roku wydać około 1750 dolarów na zakupy świąteczne, co stanowi wzrost o około 8 procent w porównaniu z rokiem ubiegłym.
Reklamy również potęgują problem. Od odliczania do Black Friday po komunikaty „Kup teraz, zapłać później” przy kasie — wszystko jest zaprojektowane tak, by wydawanie pieniędzy wydawało się łatwe, a ból płatności odroczony. Wiele rodzin mówi sobie, że „nadrobią w styczniu”, ale badania pokazują, że dług poświąteczny często przechodzi na kolejny rok — stając się podstawą chronicznego zadłużenia.
Rzeczywisty koszt BNPL i kart kredytowych
Usługi „Kup teraz, zapłać później” mogą wyglądać niewinnie — płatność w ratach, brak odsetek — ale mogą się kumulować u różnych sprzedawców. Rodzina, która korzysta z trzech lub czterech planów BNPL, w praktyce posiada kilka krótkoterminowych pożyczek. Przekroczenie terminu płatności powoduje opłaty karne lub obniżenie zdolności kredytowej.
Karty kredytowe z kolei ukrywają ból wydatków za punktami lojalnościowymi. Konsumenci usprawiedliwiają większe zakupy, ścigając się za cashbackiem lub milami, zapominając, że te korzyści rzadko równoważą dwucyfrowe oprocentowanie.
Jak cieszyć się świętami bez długów
Celem nie jest rezygnacja z radości — lecz świadome jej finansowanie. Oto praktyczne kroki zalecane przez doradców finansowych:
- Zacznij od rzeczywistej liczby.
Zanim zaczniesz zakupy, oblicz, ile twoje gospodarstwo domowe może bezpiecznie wydać bez pożyczania. Jeśli ta kwota wydaje się niska, pamiętaj, że wspomnienia są ważniejsze niż paragony. - Stosuj zasadę 24 godzin.
Przed zakupem rzeczy niekoniecznej poczekaj dzień. Ta przerwa przełamuje impuls emocjonalny i pomaga odróżnić „chcę” od „potrzebuję”. - Planuj doświadczenia, nie nadmiar.
Domowy obiad, wspólny wieczór filmowy czy wolontariat często dają więcej radości niż drogie gadżety. - Rozmawiaj z dziećmi o budżecie.
Dzieci rozumieją szczerość. Wspólne ustalanie granic uczy, że miłości nie mierzy się pieniędzmi — to lekcja na całe życie. - Ustal granice wymiany prezentów.
Zaproponuj wymianę lub limity wydatków w rodzinie. Większość osób przyjmie to z ulgą. - Płać kartą debetową, nie kredytową.
Gdy widzisz, jak pieniądze rzeczywiście znikają z konta, wydajesz bardziej świadomie.
Co mówią eksperci o długofalowych skutkach
Psychologowie finansowi ostrzegają, że powtarzające się cykle „świątecznego zadłużenia” mogą kształtować sposób, w jaki dzieci postrzegają pieniądze. Widok zestresowanych rodziców w styczniu normalizuje lęk finansowy. „Można budować emocjonalne bogactwo, pokazując dyscyplinę” — mówi Phelps.
Święta mogą być szczodre, piękne i niezapomniane — ale nie kosztem spokoju w nowym roku. W tym sezonie najlepszym prezentem dla twojej rodziny może być finansowy spokój.